MESEM ve çocuk işçiliği: Bilimsel açıdan incelenen bir problem

Politik tartışmaların gölgesinde çocuk işçiliği konusu genellikle bilimsel açıdan yeterince ele alınmıyor. Oysa sinirbilim, özellikle beyin gelişiminin tamamlanmamış olması nedeniyle, çocukların ve ergenlerin çalıştırılmasının ciddi riskler taşıdığını açıkça ortaya koymaktadır.

ZEYNEP YÜNCÜLER

Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalıştırılan çocuklar ve çocuk işçi cinayetleri genellikle politik, etik ve hukuki tartışmaların odağına yerleşmiştir. Ancak bilimsel açıdan bakıldığında, iş hayatının çocukların nörobiyolojik gelişimlerini nasıl etkilediği konusu yeterince dikkate alınmamaktadır.

Columbia Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden sinirbilimci Doç. Dr. Çağhan Kızıl, yapmış olduğu değerlendirmelerde çocukların ve ergenlerin biyolojik olarak yetişkin iş ortamlarına uygun olmadığını belirtmektedir. Bu gerçeği göz ardı ederseniz, ortaya çıkan sonuçlar şaşırtıcı olmamaktadır.

MESEM uygulaması çerçevesinde son iki eğitim-öğretim yılında sanayi ve inşaat sektörlerinde çalışan 15 çocuk hayatını kaybetmiştir. 2024 yılında ise en az 72 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetmiş, bu sayı Kasım ayı sonuna kadar 85’e çıkmıştır.

Bu veriler, çocuk işçilerin neden yetişkin iş ortamlarında özellikle risk altında olduklarını anlamak için sinirbilim perspektifinden bakmayı gerektirmektedir. Kızıl, çocuk ve ergenlerin daha fazla tehlikeli durumlarla karşılaşmasının sebebinin biyolojik sınırlılıklarından kaynaklandığını vurgulamaktadır.

Araştırmalar, ergenlik döneminin duygusal tepkiler ve ödül odaklı davranışlarda belirgin değişikliklere neden olduğunu göstermektedir. Çocuklar ve ergenler, ödül ve heyecan uyaranlarına daha duyarlı olmasına rağmen duygularını dengeleme kapasiteleri henüz gelişme aşamasındadır.

Bu biyolojik farklılıklar çocuk işçi ölümlerini öngörülebilir bir risk haline getirse de, bunun kaçınılmaz olmadığını belirten Kızıl, genç çalışanların deneyimsizlikleri ve gelişimsel özellikleri nedeniyle daha yüksek risk altında olabileceğini vurgulamaktadır.

Biyoloji ve yapısal risklerin bir araya geldiği nokta

Kızıl, çocuk işçilerin maruz kaldığı güvenlik risklerinin sadece biyolojik gelişimle sınırlı olmadığını, ergenlerin stres altında karar verme yeteneklerinin de önemli bir rol oynadığını belirtmektedir. Zaman baskısı, işi tamamlama beklentisi, otorite figürleri ve yorgunluk gibi faktörlere dikkat çeken Kızıl, yüksek stres koşullarında ergen beyninin daha hızlı ve dürtüsel davrandığını ifade etmektedir.

Kızıl ayrıca, çocuk işçiliğinin sadece bireysel ya da biyolojik bir sorun olmadığını vurgulamakta ve yapısal sorunların da göz ardı edilemeyeceğini söylemektedir. Sinirbilimsel yaklaşımın, bu yapısal koşulların çocuklar için neden daha olumsuz sonuçlar doğurduğunu anlamaya yardımcı olduğunu belirtmektedir.

Bu risklerin tüm sektörler için geçerli olmadığını belirten Kızıl, özellikle tehlikeli ve stres gerektiren işlerde çocukların biyolojik olarak dezavantajlı olduğunu vurgulamaktadır.

Kızıl, yaptığı araştırmanın sayısal risk oranlarına dayanmadığını, daha çok çalışma koşullarının gelişmekte olan beyin üzerindeki etkilerini değerlendirdiğini belirtmektedir.

Politika yapımında çocuk beyninin önemi

MESEM ve çocuk işçiliği konusunda politika oluşturulurken, bilimsel verilerin ön planda olmadığı görülmektedir. Çocuk sağlığı ve gelişimi konularında bilimsel temellere dayalı değerlendirmeler genellikle sivil toplumun ve meslek örgütlerinin konusu olarak kalmaktadır. Oysa bilim, çocukların hangi koşullarda ne tür risklerle karşı karşıya olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur.

Bilimsel veriler ile uygulama arasındaki uyumsuzluk, toplumdaki tepkilerde açıkça görülmektedir. İstanbul’da düzenlenen “Türkiye Yüzyılı Mesleki ve Teknik Eğitim Zirvesi” sırasında çocuk işçi ölümlerini protesto eden öğrencilere yönelik saldırı, geniş yankı uyandırmıştır.

Etiketler: çocuk işçiliği, işçi cinayetleri, MESEM